„Prawo bestii” na Netflix to prawdziwa historia. Bajon pyta o państwo, nie o mordercę

W 2014 roku Mariusz Trynkiewicz kończył odbywać karę 25 lat więzienia. Wyrok został wykonany do ostatniego dnia, więc formalnie nic go już za kratami nie trzymało. A jednak na wolność nie wyszedł. Sąd uznał go za osobę stwarzającą zagrożenie i skierował do zamkniętego ośrodka w Gostyninie. Polska kłóciła się o tę decyzję miesiącami, bo dotykała pytania, na które nie ma wygodnej odpowiedzi: co robi państwo prawa, kiedy kara się skończyła, a lęk nie?

Właśnie to pytanie, a nie sama zbrodnia, jest osią „Prawa bestii”, czteroodcinkowego serialu Kaspra Bajona, który zadebiutuje na Netfliksie 18 listopada. Twórca „Wielkiej wody” i „Rojsta” znów sięga po prawdziwe wydarzenia. Tym razem nie opowiada jednak o żywiole ani o katastrofie, tylko o przemocy i o tym, co dzieje się z ludźmi wiele lat po niej.

Piotrków, lipiec 1988

Fakty pamięta każdy, kto pamięta tamte lata. W lipcu 1988 roku Mariusz Trynkiewicz, nauczyciel z Piotrkowa Trybunalskiego, zwabił do swojego mieszkania czterech chłopców: Wojciecha Pryczka, Artura Krawczyńskiego, Krzysztofa Kaczmarka i Tomasza Łuczaka. Wszystkich zamordował. Sąd skazał go na karę śmierci, a po amnestii wyrok zamieniono na 25 lat więzienia.

Z perspektywy czasu ta zamiana okazała się zapalnikiem. W 1988 roku nikt nie musiał się zastanawiać, co będzie z Trynkiewiczem za ćwierć wieku, skoro miał zginąć z wyroku państwa. Kiedy ćwierć wieku minęło, państwo musiało zmierzyć się z nim jeszcze raz, i to na zupełnie innych zasadach. Spór szybko przestał dotyczyć jednego człowieka. Chodziło o to, jak traktować osoby uznane za szczególnie niebezpieczne, które odbyły już karę. Po jednej stronie stała ochrona społeczeństwa, po drugiej zasada, że kogoś, kto odsiedział zasądzony wyrok, nie wolno pozbawiać wolności bez podstawy prawnej.

Trynkiewicz trafił do Gostynina, a w kolejnych latach zapadły wobec niego następne wyroki za posiadanie materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci. Zmarł w styczniu 2025 roku. Serial powstaje więc o sprawie formalnie zamkniętej, choć spór, który wywołała, wcale nie wygasł.

Dwie przyjaciółki po dwóch stronach

Bajon nie zrobił rekonstrukcji. Prawdziwe wydarzenia są punktem wyjścia, a w centrum stoją dwie kobiety, które w rzeczywistości nie istniały. Major Anna Bersz, grana przez Agnieszkę Grochowską, w 1988 roku prowadzi śledztwo. Jej przyjaciółka, psychiatra Agnieszka Grabska, w którą wciela się Agnieszka Żulewska, ma ocenić poczytalność podejrzanego. Trynkiewicza gra Michał Pawlik.

Wybór tych dwóch zawodów mówi o serialu więcej niż zwiastun. Śledcza ustala, kto zabił. Psychiatra rozstrzyga, czy sprawca odpowiada za swoje czyny, a zatem współdecyduje o tym, jaka kara w ogóle wchodzi w grę. Obie pracują pod presją czasu, opinii publicznej i instytucji, które domagają się szybkiego, stanowczego rozstrzygnięcia. Według opisu Netfliksa podejmują decyzję, która kończy ich przyjaźń i kładzie się cieniem na resztę ich życia.

Czytaj teżWieś, która nic nie widziała. Holoubek wraca do zbrodni połanieckiej w HBO Max„Lalka” wygrała rok w kinach. Film Kawalskiego wyprzedził nawet Spider-Mana

Druga płaszczyzna czasowa to rok 2014, kiedy skazanemu kończy się wyrok. Anna jest już urzędniczką państwową, Agnieszka uznaną ekspertką od psychiatrii. Obie zostają ponownie wciągnięte w sprawę, która je poróżniła, i muszą odpowiedzieć na to samo pytanie co przed laty: jak chronić ludzi, nie łamiąc zasad państwa prawa. Tyle że zadają je sobie w innym kraju i w innym porządku prawnym niż w 1988 roku.

Sam Bajon, reżyser i współscenarzysta, mówi, że serial jest „o tym, co dzieje się, kiedy prawo, poczucie sprawiedliwości i potrzeba bezpieczeństwa nie dają się pogodzić”. To zdanie dobrze tłumaczy tytuł, bo „prawo bestii” może znaczyć zarówno prawo, które przysługuje sprawcy, jak i prawo, które państwo samo musi wobec niego wymyślić.

Fikcyjne bohaterki to także zabieg ostrożności. Inspiracją są prawdziwe ofiary, a ich rodziny żyją z tą historią do dziś. Twórcy przenieśli więc ciężar opowieści z zabójcy i jego czynów na ludzi, którzy w imieniu państwa musieli coś z tym zrobić, choć zwykle nie widać ich ani na pierwszych stronach gazet, ani w policyjnych raportach.

Urzędnicy w ciemnych barwach

Dla Bajona to projekt z dobrze znanej półki. „Wielka woda” opowiadała o powodzi tysiąclecia przez decyzje urzędników i ekspertów, którzy musieli wybierać między złym a gorszym. „Rojst” i „Heweliusz” także budowały fikcję na tle prawdziwej, ciężkiej polskiej historii. „Prawo bestii” przenosi ten schemat z katastrofy na zbrodnię, ale reszta się nie zmienia: znowu są instytucje, presja i ludzie, którzy w decydującym momencie muszą podpisać się pod decyzją.

Scenariusz Bajon napisał z Anną Kasińską, a zdjęcia zrobił Bartłomiej Kaczmarek, z którym reżyser pracował już wielokrotnie. Obsada łączy aktorki znane z poważnego kina: Grochowska ma na koncie m.in. „Pręgi” i „W ciemności”, Żulewska grała w „Chemii” i w „Wielkiej wodzie”. Zwiastun, opublikowany na początku listopada, pokazuje Polskę końca lat 80. w ciemnej, niepokojącej tonacji, do której widzowie poprzednich seriali Bajona zdążyli się przyzwyczaić.

Premiera wypada w tygodniu, w którym Netflix wypuszcza też amerykańskich „Altruistów” o Samie Bankmanie-Friedzie. Tamta historia dotyczy pieniędzy, ta dzieci, więc trudno je zestawiać. Łączy je jednak mechanizm: platforma coraz chętniej sięga po głośne sprawy karne, a widzowie coraz częściej oglądają je jako opowieść o systemie, a nie wyłącznie o sprawcy.

Gostynin w tle

Najciekawsze w „Prawie bestii” może się okazać to, co w 2014 roku działo się poza salą sądową. Decyzja o umieszczeniu Trynkiewicza w Gostyninie nie zamknęła sporu, tylko przeniosła go na inny poziom, i przez kolejne lata pytanie o izolację ludzi, którzy odbyli karę, wracało przy każdej podobnej sprawie. Serial, według zapowiedzi, nie próbuje rozstrzygać go za widza. Pokazuje za to, jak wygląda ono z bliska: oczami kobiety, która kiedyś prowadziła śledztwo, i drugiej, która podpisała opinię o poczytalności sprawcy.

Wszystkie cztery odcinki będą dostępne na Netfliksie od 18 listopada.

Wpis z pasa „W ruchu”, 15 listopada 2026. Na zdjęciu: Siedziba Netfliksa w Los Gatos.