Gorące
Ropa i EV

Kryzys ropy pcha świat do aut elektrycznych. Paliwo zrobiło to, czego nie zrobił klimat

Kryzys w Cieśninie Ormuz sprzyja autom elektrycznym i fotowoltaice, wynika z „World Energy Outlook 2026” IEA. Im dłużej potrwa blokada, tym szybciej państwa będą odcinać transport od ropy.

Piotr Olszewski

· 5 min czytania

Elektryczny BYD przy ładowarce na Nabrzeżu Bersieniewskim w Moskwie
Fot. Retired electrician / Wikimedia Commons, CC0

Przed kryzysem przez Cieśninę Ormuz płynęło każdego dnia około 20 mln baryłek ropy. Ten wąski przesmyk między Iranem a Półwyspem Arabskim był najważniejszym kranem naftowym świata. Kran przykręcił konflikt z Iranem, który rozpoczął Donald Trump: przepływ tankowców zamienił się w loterię. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) nazywa to wprost największym szokiem podaży ropy w historii pomiarów.

19 listopada IEA przedstawiła doroczny „World Energy Outlook 2026”, najważniejszą prognozę dla światowej energetyki, na której opierają się rządy i koncerny. Wniosek jest przewrotny. Szok, który obnażył, jak bardzo świat zależy od ropy, może tę zależność skrócić o lata. Państwa przepłaciły za paliwo, więc zaczynają przesiadać ludzi do samochodów na prąd i stawiać panele słoneczne. Klimat nie ma tu wiele do rzeczy. Chodzi o to, żeby przy następnym kryzysie nie zostać na lodzie.

Poduszka się skończyła

Pierwsze miesiące świat zniósł zaskakująco dobrze, bo miał czym amortyzować wstrząs. Magazyny były pełne, IEA skoordynowała uwolnienie awaryjnych rezerw, część ropy z Zatoki Perskiej popłynęła rurociągami omijającymi cieśninę, eksporterzy z basenu Atlantyku zwiększyli dostawy, a Chiny mocno ograniczyły import. Ta poduszka jednak się wyczerpuje i coraz większą część rachunku płacą zwykli ludzie: drożej tankują, mniej jeżdżą, oszczędzają.

Szef IEA Fatih Birol ujął to ostrożnie, choć jednoznacznie: „Choć sektor energetyczny i światowa gospodarka wykazały się dużą odpornością, im dłużej potrwa kryzys, tym głębsze będą jego skutki”.

Część tych skutków widać już w salonach samochodowych. IEA odnotowała skoki sprzedaży aut elektrycznych w niektórych krajach dotkniętych kryzysem, a także ożywienie w handlu panelami fotowoltaicznymi i bateriami. Dla importerów paliw rachunek jest prosty. Samochód ładowany prądem z własnej sieci i pompa ciepła zamiast pieca na gaz oznaczają mniej pieniędzy wysyłanych za granicę i mniejszą bezbronność wobec cudzej wojny. Kto raz zobaczył, że cena na stacji zależy od tego, czy tankowiec przepłynie przez cieśninę szeroką na kilkadziesiąt kilometrów, inaczej patrzy na gniazdko w garażu.

Dave Jones, główny analityk think tanku Ember, spodziewa się, że ta zmiana nabierze tempa szybciej, niż zakłada większość prognoz: „Wpływ Ormuzu dopiero zaczyna być widoczny. Ormuz przyspieszy elektryfikację i odnawialne źródła energii, prawdopodobnie szybciej, niż wielu ludzi sądzi”. Zwraca też uwagę, że spora część zapału do elektryfikacji na trwającym szczycie klimatycznym COP31 bierze się z pragnienia „tańszej i bezpieczniejszej energii”. Elektryki lepiej sprzedaje więc lęk o bezpieczeństwo niż troska o planetę.

Prąd zjada świat

Kryzys nie wymyślił tego trendu, tylko go podkręcił. Od 2019 roku zapotrzebowanie na elektryczność rośnie dwa razy szybciej niż zapotrzebowanie na energię w ogóle i szybciej niż światowa gospodarka. Ciągną je silniki przemysłowe, klimatyzatory, samochody elektryczne, pompy ciepła i centra danych. We wszystkich scenariuszach IEA prąd zbliża się w 2035 roku do 30 proc. energii, którą świat faktycznie zużywa. Najszybciej przybywa fotowoltaiki, ale mocno rośnie też energetyka jądrowa.

Jedna zmiana z raportu mówi o świecie więcej niż wiele wykresów: po raz pierwszy ludzkość zużywa więcej energii na chłodzenie budynków niż na ich ogrzewanie. Do 2035 roku ludzi ma przybyć 650 mln, a gospodarka urosnąć o jedną trzecią. Zużycie energii będą napędzać przede wszystkim Indie i Azja Południowo-Wschodnia, bo w bogatych krajach rośnie ono powoli, a w Chinach zwalnia.

Do tego dochodzi sztuczna inteligencja. W scenariuszu opartym na zapowiedzianych politykach państw zużycie prądu przez centra danych podwoi się do 2030 roku, do 1000 terawatogodzin. Ta rozbudowa już dziś trafia na ograniczenia sieci i łańcuchów dostaw, a miejscami na opór mieszkańców. Elektryczny samochód, który miał uwolnić kierowcę od ropy, będzie więc walczył o kilowatogodziny z serwerowniami.

Cieśnina traci znaczenie

Raport zawiera też prognozę dla samego Ormuzu. Jeśli żegluga pozostanie ryzykowna, nowe rurociągi poprowadzą część ropy dookoła, kupujący znajdą innych dostawców albo po prostu zaczną zużywać mniej. Wtedy przez cieśninę przepływałoby 8,5 mln baryłek dziennie w 2030 roku i mniej niż 2 mln w 2035 roku, ułamek dawnego strumienia. Bliski Wschód pozostałby największym eksporterem ropy na świecie, tyle że świat przestałby być zakładnikiem jednego przesmyku.

Możliwy jest też inny bieg wydarzeń. Jeśli konflikt się skończy, dostawy ropy i gazu wrócą, a opóźniona fala skroplonego gazu ziemnego może zbić ceny, nawet gdy kupujący będą uzupełniać zapasy. Argument cenowy za elektrykami wtedy osłabnie. IEA zauważa jednak, że szybsza elektryfikacja i tak zdejmie część popytu z obu rynków, bo raz kupionego samochodu na prąd nikt nie zamieni z powrotem na diesla tylko dlatego, że benzyna potaniała.

Węgiel też jest „swój”

Lekcja z Ormuzu brzmi „polegaj na własnej energii”, a własna energia nie wszędzie oznacza słońce. W części Azji kraje importujące ropę i gaz mają pod ziemią mnóstwo węgla. Dla nich najszybszą drogą do niezależności może być spalanie go dalej, i to dłużej, niż planowano. Ten sam szok, który w jednym miejscu przyspiesza fotowoltaikę, w innym podtrzymuje przy życiu elektrownie węglowe.

Dlatego bilans klimatyczny w raporcie IEA wypada słabo. Przy obecnych politykach emisje dwutlenku węgla z energetyki utrzymują się mniej więcej na dzisiejszym poziomie. W scenariuszu zapowiedzianych polityk zaczynają spadać, a w wariancie zakładającym mocniejszą reakcję rządów na kryzys spadają jeszcze bardziej. Żaden z tych wariantów nie wystarcza jednak do osiągnięcia celów klimatycznych. Scenariusze obecnych i zapowiedzianych polityk prowadzą do ocieplenia o 2,5-2,9 stopnia Celsjusza, a najnowsza runda krajowych zobowiązań nie zdradza, by państwa chciały szybciej obcinać emisje w energetyce.

Kryzys ma też koszt bardziej doraźny i bardziej ludzki. W 2025 roku przybyło ludzi z dostępem do prądu i czystych metod gotowania, ale drogie paliwa i niedobory mogą ten postęp zatrzymać. Około 720 mln ludzi wciąż żyje bez elektryczności, a blisko 2 mld gotuje na zanieczyszczających paliwach.

Z raportu wyłania się świat, który przechodzi na prąd szybciej niż kiedykolwiek, tyle że pcha go do tego strach przed wojną, a nie przed upałem. To wystarczy, żeby na drogach przybyło elektryków. Nie wystarczy, żeby zejść z kursu na ocieplenie o 2,5-2,9 stopnia. Pierwszą okazją, by sprawdzić, czy rządy wyciągną z Ormuzu także lekcję klimatyczną, jest COP31, gdzie IEA prezentuje swoje wyliczenia do 20 listopada.

Wpis z pasa „W ruchu”, 19 listopada 2026. Na zdjęciu: Elektryczny BYD przy ładowarce na Nabrzeżu Bersieniewskim w Moskwie.

Źródła (3)
Następny tekstTesla otworzyła księgi fabryki w Berlinie. Model Y dostał pięć zielonych gwiazdekTesla po raz pierwszy przekazała Green NCAP dane z produkcji, a eksperci je zweryfikowali, zamiast opierać się na założeniach ogólnych. Model Y z Berlina zebrał komplet punktów za gazy cieplarniane i zszedł do 95 g CO2 na kilometr w całym cyklu życia. Volkswagen Tayron ma emisję niemal trzy razy wyższą.

Z Promptowego - blog o AI tego samego autora